Ժամանակն է եկել, որ Կառավարությունը դեմքով դեպի գյուղացին շրջվի, թե չէ գյուղացին շուռ կգա Կառավարությանը մեջքով. Հրաչ Բերբերյան Սա բանակը քանդելու պրոցեսի հերթական քայլերից մեկն է. Արշակ Զաքարյանը՝ ԶՈՒ կազմավորման 30-ամյակին նվիրված ընդունելության հետաձգման մասին Երեկոյան իմացա, եթե չեմ սխալվում Էդուարդ Աղաջանյանն էլ է վարակվել. Հովիկ Աղազարյան Բազմաթիվ անգամ շեշտել եմ՝ սա պայքարի իմիտացիա է ու պատվաստանյութի գովազդ. առողջապահության փորձագետը՝ քովիդի թվերի աճի և Պապիկյանի հարսանիքին հնարավոր քովիդով վարակման մասին Մամիկոն Ասլանյանն ուղղակի կալանավորվել է նրա համար, որ ինքը ընտրվել է. Ասլանյանի պաշտպանը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին Փաշինյանը առավելագույնը կարող է առավոտյան 6-ին գողեգող գա, ծաղկեփունջ դնի, իբր խոնարհում անի և արագ նստի մեքենան ճողոպրի այդ տարածքից. ռազմական փորձագետ Հասել ենք այնտեղ, որ արդեն կրթության հանձնաժողովում չկա տարրական, հարգալից քննարկում. Սոֆյա Հովսեփյան Արդարադատության ակադեմիան կառավարման խորհրդի նոր նախագահ ունի. ով է նա Իհարկե «Քաղաքացիական պայմանագիրն» իր նշանակած օմբուցմենին որոշակի դիվիդենտներ կտա, բայց գործ չունենք հեղինակության չափանիշը բավարարող անձի հետ. իրավապաշտպան Մենք ամեն ինչ էլի պոչից ենք սկսում անել. պետք է նախ պոլիկլինիկ ծառայության նկատմամբ վստահությունը բարձրացնել, ապա բուժման օրեր կրճատել. Մարի Դարակչյան 28 ստուգայցից՝ 2 խախտում. Ինչպես են հանրային սննդի կետերը պահպանում QR կոդ ստուգելու պահանջը Արայիկ Հարությունյանը կարող է լինել Հայաստանի համար այնպիսի նախագահ, ինչպիսին էր պարոն Արմեն Սարգսյանը. քաղաքագետ
Լավագույն տեսանյութերը. Youtube


Մորթեփափախ ձմեռ պապուց մինչև խմորեղենով և հացիկներով գուշակություն. Ազգագրագետը պնդում է՝ գոնե երեխաների համար պետք է Ամանորը նշել

Ժամանց

Ամանոր կամ Կաղանդ, սա տոն է, որը նշվում է ողջ աշխարհում։ Նոր տարին նշելու սովորույթը գոյություն ուներ դեռևս մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակում Միջագետքում։  Ամանորով նշում են տարվա սկիզբը։ Հունվարի 1-ը՝ որպես տարվա սկիզբ, սահմանվել է Հռոմի կայսր Հուլիոս Կեսարի կողմից մ.թ.ա. 46 թվականին։ Հին Հռոմում այդ օրը նվիրված էր Յանուսին՝ ընտրության, դռների և բոլոր սկիզբների աստծուն։ Հունվար ամիսն իր անվանումը ստացել է հենց Յանուս աստծու անունից, որին պատկերում էին երկու երեսով, որոնցից մեկը նայում էր առաջ, իսկ մյուսը՝ ետ։ 

Հայերի թերևս ամենաավանդական նոր տարին նշվում էր մարտի 21-ին։ Այս տոնը նաև Ծաղկեմուտ է կոչվել` վկայակոչելով գարնան գալուստը։ Այդ օրը հայորդիները նշում են Վահագնի ծնունդը, որը հին հայերի գլխավոր տոնն է համարվել։ Օրվա խորհուրդը կրակն էր։

Ամանորը հայկական դիցարանում նոր տարին անձնավորող, «նոր պտուղների ամենաբեր» համարվող աստվածն էր։ Բառի ծագումնաբանությունը բխում է բնապաշտական Ամանոր աստծուց, որ հենց մարմնավորում էր Նոր տարին, Երկրի և մոլորակների պտույտը։ Հայոց դիցարանում Ամանորը պտղաբերության, բերքը պահպանող աստվածն էր։ Ամանորի եղբայր Վանատուրը հյուրընկալության աստվածն էր, և նոր տարին նվիրված էր Ամանորին ու Վանատուրին։ Հայերի մեջ տարբեր ժամանակներում նոր տարին տարբեր օրացույցներով ու ժամանակամիջոցում է նշվել, բայց դրանից տոնի էությունը չի փոխվել։ Ամանորի եղևնին հայկական ծագում չունի, սակայն հայերի մոտ վաղնջական ժամանակներից ծառի պաշտամունք է եղել։

ArmDaily.am-ը զրուցել է ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանի հետ՝ պարզելու, թե իրականում ինչպես է հայ ընտանիքը տոնել Ամանորը, ո՞ր ավանդույթներն են հայկական, ի՞նչ է փոխվել Ամանորի տոնակատարության մեջ վերջին տարիներին, ինչպե՞ս նշել Ամանորը, որ այն չվերածվի «ուտելու տոնի»։

Պողոսյանը նախ նշեց, որ այս մասով Հայ ազգագրության թանգարանում ցուցահանդես է կազմակերպված «Հայկական Ամանորի ավանդույթներ» խորագրով։ Ցուցահանդեսին ներկայացվելու են կոլորիտային նկարներ, թե ինչպես են հին ժամանակներում, Խորհրդային տարիներին և այժմ  Հայաստանում նշել և նշում Ամանորը։

«Ավանդույթային հասարակության ամենասիրված տոնն է (երբ ասում եմ ավանդույթային՝ նկատի ունեմ 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարասկիզբ) և շատ մեծ շուքով նշվել է և Ամանորը, այսինքն Նոր Տարին և Սուրբ Ծննդյան տոները, քանի որ նույնքան մեծ ժողովրդականություն ունեցել է Հիսուսի ծննդյան տոնը և համընկել է Առաջավորաց պասի հետ, այսինքն մեկ շաբաթ տոնից առաջ ընկնում է պասի շրջան,-ArmDaily.am-ի հետ զրուցում ասաց ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը։

Պողոսյանը հենց սրա հետ է կապում այն փաստը, որ 19-րդ դարում Ամանորին հայ ընտանիքը պասի կերակուրներ է սեղանին դրել։

Ազգագրագետը շատ մանրամասն ներկայացրեց, թե ինչպես է տոնել հայը Նոր Տարին։ Նախ անցավ կերակուրներին, հետո մթնոլորտին և միջավայրին։

Պաս կերակուրների շարքում եղել են ոչ կենդանական ծագում ունեցող մթերքներից պատրաստված կերակուրներ, պարտադիր մրգեր չոր և թարմ։ Հայկական ընտանիքի ամանորյա սեղանին պարտադիր առատ է եղել աղանդերը։

«Դա բոլորովին դժվար չէր, որովհետև մարդիկ իրենց բնատնտեսության պայմաններում այդ բոլորը ամառվանից նախապատրաստում էին, ամբարում էին և հեշտությամբ սեղանին պարտադիր դնում էին, աղանդեր և խմորեղեն էին պատրաստում»,-պատմեց Պողոսյանը։

Պարզվում է, որ հնում մի լավ ավանդույթ կար։ Տոնի նախօրյակին կանայք հացիկներ և խմորեղեններ են պատրաստել և գուշակություն են արել ըստ դրա։

«Հացիկները մարդակերպ էին լինում, աշխատանքային գործիքներ, կենդանակերպեր և, ըստ դրա, գուշակում էին հասցեատիրոջ գալիք նոր տարին ինչպիսին կլինի, եթե խմորեղենը լավ էր թխվել, ուրեմն հասցեատիրոջ համար հաջող տարի կլիներ»-ասաց ազգագրագետը։

Պողոսյանի պնդմամբ՝ ազգային ավանդույթային հասարակության մարդն ուզում էր, որ իր ընտանիքը բազմանդամ դառնա, իր բերքը առատ լինի, անասունների գլխաքանակի աճը ապահովվի, դրա համար էլ իրենք այդպիսի հմայական արարողություններով գուշակություններ էին անում։

«Տարի հաց էին պատրաստում, դա հետաքրքիր մի բան է։ Կլոր հաց էր երկնային լուսատուների պատկերներով հարդարված մեջը մի նշան էին բախտագուշակ, և շատ հետաքրքիր ընկալում կար, ինչպես տիեզերքն է երկնքում անսահման, նույնը հայ մարդու համար իր ընտանիքը, իր բնակարանը միկրոկոսմոս էր, փոքր տիեզերք էր և ինքը ոչ միայն զարդարում էր այդ տոնական «Տարի հացը», այլև իր բնակարանի երթիկի հատվածը»,-ասաց Սվետլանա պողոսյանը։

Պարզվում է, որ տան նորահարսները կամ երիտասարդ կանայք ալյուրով տարբեր պատկերներ են ստացել՝ արև, լուսին, աստղեր, որպեսզի այդ ներդաշնակությունն ու հարմոնիան լինի իրենց տանը։

«Շատ հետաքրքիր էր, որ ոչ միայն հացկերույթի տեսքին էին կարևորություն տալիս, այլ նաև շատ կարևոր էր միջանձնային հարաբերություններին, հարևանական և ազգակցական հարաբերություններում պետք էր որևէ աններդաշնակ բան չլիներ, այսինքն եթե կային հարցեր, խռովություններ, այդ բոլորը աշխատում էին թողնել անցած տարում և Նոր տարին շատ նորոգված դիմավորել բառի բոլոր իմաստներով»,-նշեց նա։

Պողոսյանն ասում է, որ տոնածառը իհարկե փոխառություն է գերմանական մշակույթից, որը մեր մշակույթ է եկել եվրոպական մշակույթի շնորհիվ։

«Արդեն 20-րդ դարի սկզբներում մենք տեսնում ենք այդ զարդարված եղևնին։ Դրանից բացի մենք՝ հայերս, ունենք նաև ծառի պաշտանմունք և հետաքրքիր ձևով տոնածառը մեծ ընդունելություն ստացավ»,-ասաց Պողոսյանը։

Ամանորին տարեհացը բաժանում էին ներկաներին։

«Ավանդույթային հասարակությունում մարդ-բնություն կապը շատ սերտ էր, և իրենք մարդկանց չէին առանձնացնում բնությունից, կենդանական աշխարհից, և իրենց ընտանի կենդանիներին բաժին էին հանում իրենց տոնական սեղանից»,-նշեց ազգագրագետը։

Հին ժամանակներում շատ կարևոր է եղել բարեմաղթանքը, կարևոր էր տարին սկսել դրական լիցքերով։

«Մենք հաճախ մոռանում ենք, որ տոնի իմաստը լիցքավորվելն է, լիցքաթափվելը առօրյա ծանր հոգսերից։ Մարդիկ առաջ դա ընկալում էին ու շատ կարևոր էր, որ բոլորն էին մասնակցում տոնին»,-ասաց նա։

Ընդունված է եղել, որ մեծերը փոքրերին շնորհավորեն և նվերներ տան։

«Մեզանում էլ ավանդույթ կար, որ երեխաները շնորհավորանքների դիմաց երթիկից կախված գուլպայի մեջի նվերներից, աղանդերից նվեր էին ստանում։ Դա արվում էր  Նոր Տարուն, և Ծննդյան տոների ժամանակ, շնորհավորանքի դիմաց տան տիրուհները անպայման իրենց տոնական սեղանից բաժին էին հանում երեխաներին։

Հայերի կողմից այժմ շատ սիրված ու ընդունված է նաև Ձմեռ պապու ավանդույթը, որի ծագումը նույնպես հայկական չէ․

«Այդ ավանդույթը ևս բավական ուշ մտավ, մենք իհարկե «Մեծ պապունքը» ունենք։ Դրա մասին հիշատակություններ կան, որ ինքը մորթեփափախ ոչխարենուց մուշտակ էր գցում վրան, գալիս էր երեխաներին շնորհավորում, բայց որպես այդպիսին և եղևնին, և տոնածառը, էլ չեմ ասում Ձյունանուշն ու Սանտա Կլաուսը արևմտաեվրոպական մշակույթից եկան ու հիմա այնքան արմատավորվել է, որ շատերը նույնիսկ չեն էլ մտածում, որ դա հայկական ծագում, չունի»,-ասաց Պողոսյանը։

Խորհրդային շրջանում արդեն տոնը կոլեկտիվ բնույթ է ստացել, եթե առաջներում դա առավելապես ընտանեկան տոնակատարություն էր, խորհրդային շրջանում աշխատավայրերում, կոլեկտիվներում են դա նշում՝ պարտադիր տոնածառ են դնում։ Ի դեպ խորհրդային մարդու համար 60-70-ականներին, երբ ասում էինք նոր տարի, հասկանում էինք բնական ծառ, եղևնի  և մանդարինը, ինչպես նաև լիմոնադը։

«Խորհրդային շրջանում, եթե մեկին ուշ-ուշ էին տեսնում, ասում էին՝ Նոր Տարվա լիմոնադ ես դարձել, մարդիկ այդ օրերին պարտադիր 12-ին սեղան էին նստում, շնորհավորում էին իրար, բարեմաղթանքներ ասում, բայց առավելապես աշխատավայրերում էին նշում»,-ասաց նա։

Մեր օրերում արդեն տոնը մի փոքր այլ է, ինչպես ազգագրագետն է պնդում, պետք չէ տոներին այնքան ուտել, որ վատանաս, կամ լրացուցիչ ծախսեր անես, որ հետո ողջ տարվա ընթացքում մտածես այն փակելու մասին։

«Հատկապես հիմա, երբ ունենք սպառողական հասարակություն և մարդիկ ավելի շատ ուզում են ցուցադրել իրենց եղած կամ չեղած հնարավորությունները, կարգավիճակը, այս մրցակցությունը անհասկանալի է, որովհետև տոնը իսկապես պետք է հոգևոր բերկրանք պատճառի մարդուն, որ մարդը հանգստանա, հարազատների հետ, ընտանիքով հավաքվեն, ոչ թե հոգնած դիմավորեն Նոր Տարին, հետո  մտածեն՝ վայ հյուրեր են գալու, կդժգոհեն։ Պետք է վերանայենք մեր արժեհամակարգը»,-ասաց նա։

Ըստ Պողոսյանի՝ մեր երկրում շատ դժվարին պայմաններ են և մենք գիտենք, որ անցած տարի չկարողացանք էլ տներում տոնածառ դնել՝ հայտնի կորուստների հետ կապված, բայց դրանով հանդերձ գոնե երեխաների համար այս տարի պետք է կազմակերպենք»,-եզրափակեց ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը։

Սեդա Մակարյան

Ժամանակն է եկել, որ Կառավարությունը դեմքով դեպի գյուղացին շրջվի, թե չէ գյուղացին շուռ կգա Կառավարությանը մեջքով. Հրաչ Բերբերյան
Հաստատվել է հայ-իտալական միջկառավարական հանձնաժողովի հայկական կողմի կազմը
Կարևորվել է Սևանա լճի շրջակայքում կոյուղաջրերի մաքրման փորձարկային կայանի կառուցման ծրագիրը
Ռուստամ Բադասյանը Նաթիա Նացվլիշվիլիին է ներկայացրել առաջիկա տարիների ՊԵԿ-ի բարեփոխումների օրակարգը
Էդուարդ Աղաջանյանի մամուլի ասուլիսը. Ուղիղ
Սա բանակը քանդելու պրոցեսի հերթական քայլերից մեկն է. Արշակ Զաքարյանը՝ ԶՈՒ կազմավորման 30-ամյակին նվիրված ընդունելության հետաձգման մասին
ՀՀ և Արցախի շուրջ ստեղծված իրավիճակով պայմանավորված՝ հրամայական է ժամանակների պահանջներին համարժեք Հայոց բանակի հզորացումը. Կաթողիկոս
ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ
Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության 6 նոր դեպք է գրանցվել
Անհրաժեշտ է բարձրացնել 65 տարեկանից բարձր քաղաքացիների պատվաստումների ընդգրկվածությունը. Ավանեսյան
«Մոդերնան» սկսել է «օմիկրոն» շտամի դեմ բուստերային պատվաստանյութի փորձարկումների երկրորդ փուլը
Իմ հարցը փակված է. Վահան Քերոբյան
ԲԴԽ-ն քննում է դատավորներ Չիլինգարյանի, Պետրոսյանի, Գրիգորյանի նկատմամբ հարուցված վարույթը. Ուղիղ
Երեկոյան իմացա, եթե չեմ սխալվում Էդուարդ Աղաջանյանն էլ է վարակվել. Հովիկ Աղազարյան
Արման Թաթոյանն ամփոփում է անցած 6 տարիների աշխատանքն անհատական գործերով. ՄԻՊ-ի տեսանյութը
Անգլիայում դադարեցվում է դիմակ կրելու, պատվաստման անձնագիր ցույց տալու պահանջը
Տրանսգենդեր Կարաբինայի ընկերը՝ ՀՀ նախագահ Արայիկ Հարությունյան․Նաիրա Զոհրաբյան. Ուղիղ
Բազմաթիվ անգամ շեշտել եմ՝ սա պայքարի իմիտացիա է ու պատվաստանյութի գովազդ. առողջապահության փորձագետը՝ քովիդի թվերի աճի և Պապիկյանի հարսանիքին հնարավոր քովիդով վարակման մասին
Տեղահանված արցախցիները պահանջում են հանդիպում Արարատ Միրզոյանի հետ
«Զվարթնոցի» հսկիչ կետով ՀՀ մուտք գործելու համար թեստի, պատվաստման սերտիֆիկատի կեղծման դեպքերով հարուցվել են քրեական գործեր․ ԱԱՏՄ
Անոնս. AD TV «Հարցազրույցի» հյուրն է Տիգրան Աբրահամյանը. Դիտեք այսօր՝ 21:30-ին
ԱԺ-ն շարունակելու է բարեկամ Սիրիայի հետ համագործակցությունը. Ալեն Սիմոնյանը՝ դիվանագիտական առաքելությունն ավարտող դեսպանին
Կառուցապատողները կկարողանան իրենց տարածքներն ընդլայնել
Մամիկոն Ասլանյանն ուղղակի կալանավորվել է նրա համար, որ ինքը ընտրվել է. Ասլանյանի պաշտպանը՝ Փաշինյանի հայտարարության մասին
Դեսպան Վիրաբյանն իր հավատարմագրերն է հանձնել Արգենտինայի նախագահին
Հայտնի է Արցախի նախագահի կորոնավիրուսի թեստի պատասխանը
ԱԺ նախագահը ստորագրել է Հաշվեքննիչ պալատի նախագահի լիազորությունները դադարած համարելու մասին արձանագրությունը
Փաշինյանը առավելագույնը կարող է առավոտյան 6-ին գողեգող գա, ծաղկեփունջ դնի, իբր խոնարհում անի և արագ նստի մեքենան ճողոպրի այդ տարածքից. ռազմական փորձագետ
Փոփոխություններ տավարաբուծության զարգացման ծրագրում
Մեկ օրում բացահայտվել է հանցագործության 70 դեպք
Զինծառայողի անհետանալու հետ կապված տարօրինակ հանգամանքները չափից շատ են. Տիգրան Աբրահամյան
Արցախից տեղահանված բնակիչների բողոքի ակցիան. Ուղիղ
Արցախի խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչները կընդգրկվեն պետական ֆինանսական կառույցներում
Հասել ենք այնտեղ, որ արդեն կրթության հանձնաժողովում չկա տարրական, հարգալից քննարկում. Սոֆյա Հովսեփյան
Կառավարության անդամների ճեպազրույցները
Վլադիմիր Վարդանյանն ընտրվել է ԵԽԽՎ հանձնաժողովի փոխնախագահ
Ղազախստանի խորհրդարանը Նազարբաևին զրկել է Անվտանգության խորհրդում ցմահ նախագահությունից
Մեղադրանք է առաջադրվել պատերազմական գործողությունների ընթացքում Արցախի պաշտպանական շրջանի հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցրած բարձրաստիճան սպային
Համբարձում Մաթևոսյանն ընդունել է Հայաստանում ՄԱԿ-ի մշտական համակարգողի ժամանակավոր պաշտոնակատարին
Արդարադատության ակադեմիան կառավարման խորհրդի նոր նախագահ ունի. ով է նա
Ապօրինի ծառահատումների դեմ պայքարը շարունակվում է. ոստիկանների բացահայտումները
Հայաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 2556 նոր դեպք
Կառավարության հերթական նիստը. Ուղիղ
9 դատավորներ հայտարարություն են տարածել
Ֆլայ Արնան գլխավոր գործադիր տնօրեն է նշանակել Էնթոնի Փրայսին
ԶՈՒ կազմավորման 30-ամյակին նվիրված ընդունելությունը հետաձգվել է ՊՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաների՝ կորոնավիրուսով վարակվելու պատճառով
Էրդողանը Պուտինին Թուրքիա է հրավիրել
Իհարկե «Քաղաքացիական պայմանագիրն» իր նշանակած օմբուցմենին որոշակի դիվիդենտներ կտա, բայց գործ չունենք հեղինակության չափանիշը բավարարող անձի հետ. իրավապաշտպան
Նավթն էժանանում է
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն Արամ Ա կաթողիկոսին գնահատանք է հայտնել Լիբանանի ճգնաժամին դիմագրավելու ջանքերի համար
Ամենադիտված
Կայքի պատրաստում և սպասարկում՝ sargssyan™